İsrail’de Önemli Kararların Kilit Kişisi: Onuncu Adam

1973 yılında yaşanan Arap – İsrail Savaşı (Yom Kippur Savaşı) öncesinde İsrailli yöneticiler, o tarihlerde mutlaka bir hücum olmayacağı istikametinde karar birliğine varmışlardı. Bir devlet için tahminen de en değerli karar, mümkün atakları evvelden kestirim edebilmek ya da tehlikeleri sezebilmektir.

Hakikaten hiçbir şey İsrail’in düşündüğü üzere olmadı ve Arap devletleri, Mısır ile Suriye’nin liderliğinde İsrail’e saldırdı. İsrail’de oruç günü olarak da bilinen Yom Kippur gününde yapılan bu hücum, yöneticiler tarafından ortaklaşa alınan bir kararın tam zıddıydı. O gün uygulanmayan onuncu adam kuralı, bugün İsrail’de sıkı sıkıya uygulanan bir yol olarak biliniyor. Gelin daima bir arada “onuncu adam” kuralını inceleyelim.

“Onuncu adam”ın tam karşılığı olmasa da “akıl akıldan üstündür”

  • Beyin fırtınası (brainstorm)

Onuncu adam kuralı, uygulaması son derece kolay ve sonuçları inanılmaz derecede yarar getirebilecek bir uygulamadır. Kısaca tanım etmek gerekirse şayet; yuvarlak bir masa etrafında 10 kişi toplanır (10’dan fazla da olabilir) ve alınması gereken kararın, tartışma süreci başlar. Şayet bir karar hakkında on kişi de tıpkı şeyi savunuyorsa, masadan rastgele bir kişi, zıt bir fikir sunar. Tartışma tamamlanana kadar bu kişi, çoğunluğun savunduğu fikrin negatif taraflarından bahsederek gerekli tedbirlerin alınmasını sağlar.

Onuncu adam kuralının özellikleri

Onuncu adam kuralında masanın on bireyden oluştuğunu tabir etmiştik. Bu masanın yuvarlak olması çok değerli zira yuvarlak masa, masadaki herkesin statü olarak eşit olduğunu tabir etmektedir. Dikdörtgen ya da kare masalarda bu durumdan bahsetmek, yuvarlak masadaki durumdan daha zordur. Hakikaten de masadaki ortak fikre karşı çıkan kişinin saygınlık görebilmesi için masadaki herkes statü bakımından büsbütün eşit sayılır.

Masanın bir başka özelliği ise, tartışma başlamadan evvel rastgele bir onuncu adamın seçilmemiş olmasıdır. Durumun ilerleyişine nazaran bir istekli, bu rolü almak için ortaya atılır.

“Onuncu adam için şeytanın avukatı da diyebiliriz”

Aslında teori ve uygulama tarafından incelediğimizde “şeytanın avukatlığı” olarak tabir edilen yol ile onuncu adam kuralının hiçbir farkı yoktur. Şeytanın avukatlığı rolünde de kişi; bir aksiyon sonrasında meydana gelebilecek en makûs şeyi aksiyon şimdi gerçekleşmeden düşünür ve açıklar.

Onuncu adam kuralının yararları

Onuncu adam kuralında ortada alınması gereken bir karar vardır. Bu karar her ne kadar yanlışsız bir karar olsa da, her doğrunun eksi istikametlerini de görmek kıymetlidir ama bizler gerçek olarak kabul ettiğimiz tercihlerin negatif istikametlerini görme konusunda zorluk yaşarız. Bu nedenle de bir istekli, masada “tutarlı bir şekilde” masadaki dokuz kişi tarafından kabul edilen kararı reddederek savunduğu zıt görüşün ya da reddettiği görüşün dengeli yanlarını masaya açıklar.

Sonuçta yeniden alınan birinci karar uygulansa da, mevcut kararın aksi tarafındaki ihtimallere karşı da önlemler alınır ve bu sayede alınan kararın mükemmelleştirilmesi sağlanır. Kimi durumlarda alınan karardan vazgeçilmesi üzere durumlar bile kelam bahsidir.

Onuncu adam kuralını nereden tanıyoruz?

Onuncu adam kuralını, William Kaplan’in 2017 yılında yayımlanan “Why Dissent Matters: Because Some People See Things the Rest of Us Miss” (Muhalefet Neden Değerlidir: Zira Birtakım Beşerler, Öbür Herkesin Kaçırdığı Şeyleri Görebilir) isimli kitabından ve Brad Pitt’in başrol oynadığı World War Z (Son Dünya Savaşı) isimli sinemadan tanıyoruz. Ayrıyeten onuncu adam kuralının 1973 yılında yaşanan Yom Kippur Savaşı’nda uygulanmadığı ve istihbarat istikametinden zayıf bir imtihan veren İsrail’de bu savaştan sonra onuncu adam kuralının ehemmiyetinin arttığını tabir edebiliriz.

Pekala ya sizler onuncu adam kuralı hakkında neler düşünüyorsunuz? Sizce onuncu adam kuralı hakikaten yararlı bir prosedür mi yoksa yalnızca bir vakit kaybı mı? Bu mevzu hakkındaki fikir ve niyetlerinizi bizlerle yorumlar kısmında paylaşabilirsiniz.

Kaynaklar: 1 / 2 / 3 / 4 / 5 / 6 /