Maymun Çiçeği Nedir? Belirtileri Nelerdir? Tedavisi Var mı?

Dünya 2019 yılının sonunda başlayan koronavirüs salgınından yeni yeni kurtulmaya başlamışken son günlerde birçok ülkeden farklı bir salgın haberi geliyor. Portekiz, İspanya ve İngiltere üzere Avrupa ve Avrupa’ya yakın ülkeler, daha çok Afrika kıtasında görülen ‘maymun çiçeği’ virüsünün ülkelerinde görüldüğünü bildirdi.

Kelam konusu virüs dünyada yeni bir endişe yarattı. Pekala, tüm dünyanın gözünü üstüne çeken maymun çiçeği virüsü ve yol açtığı tıpkı isimli maymun çiçeği hastalığı nedir? Maymun çiçeği virüsü insanlara nasıl bulaşır, hangi semptomlara yol açar? Gelin, şu ana kadar Amerika ve Avrupa’da görülen virüse yakından bakalım.

Maymun çiçeği virüsü nedir?

Hassas İçerik

Maymun çiçeği virüsü, birinci olarak 1958 yılında, araştırma için birlikte tutulan maymun kolonilerinde görüldü. İnsanlarda birinci maymun çiçeği olayı ise 1970 yılında Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde kayıtlara geçti. Bu tarihten bu yana virüs, çok büyük oranda Orta ve Batı Afrika ülkelerinde görülmüştü.

Maymun çiçeği virüsünün Afrika dışında görülmesiyse memleketler arası seyahatler ve ihraç edilen hayvanlardan kaynaklanıyordu. Bugüne kadar Amerika Birleşik Devletleri, İsrail, Singapur ve Birleşik Krallık üzere devletlerde maymun çiçeği virüsüne rastlandığı bildirildi. Ama bunlar bir salgına dönüşmedi.

Maymun çiçeği bulaşıcı mıdır? Nasıl bulaşır?

Hassas İçerik

ABD Hastalık Denetim ve Korunma Merkezleri tarafından paylaşılan bilgilere nazaran Maymun çiçeği virüsünün doğal rezervuarı, yani bu virüsün temel görüldüğü ve çoğaldığı organizma popülasyonu hala bilinmiyor. Öte yandan virüsün Afrika kemirgenlerinde ve insan olmayan primatlarda (maymunlar gibi) barınabildiği ve insanlara bulaşabildiği biliniyor.

Maymun çiçeği virüsü, bir kişinin virüsle temas etmiş bir hayvan, insan ya da malzemeye temas etmesiyle bulaşıyor. Virüs, insan bedenine deri, teneffüs yolu, gözler, burun ve ağız yoluyla girebiliyor. Virüsün hayvandan beşere bulaşması ısırma, tırmalama, yırtıcı hayvan etiyle temasa geçme, beden sıvıları yahut lezyon gereci ile direkt temas yahut kontamine yataklar üzere lezyon gereciyle dolaylı temas yoluyla gerçekleşiyor.

  • (Lezyon: Bedende birtakım hastalıkların sebebiyet verdiği doku.)

Virüsün beşerden beşere bulaşma yöntemininse ekseriyetle büyük teneffüs damlacıkları olduğu düşünülüyor. Öteki formüller ortasında beden sıvıları ve lezyon malzemesiyle dolaylı ya da direkt temas yer alıyor.

Maymun çiçeği virüsünün semptomları nedir?

Hassas İçerik

Maymun çiçeği, 6-13 gün kuluçka müddetine sahiptir. Bu müddet, 5 ila 21 gün olarak da değişebilir. Maymun çiçeği enfeksiyonu, hastalarda iki periyoda ayrılıyor:

  • Ateş, baş ağrısı, lenf düğümlerinin şişmesi, sırt ağrısı, kas ağrıları ve güç eksikliği belirtilerinin görüldüğü ‘istila devri’,
  • Ateşin ortaya çıkmasından sonraki 1-3 gün içinde başlayan deri döküntüsü periyodu. Döküntü, yüz, el ve ayaklarda daha ağır olarak görülebilir. Döküntü, kayda geçen hadiselerin %95’inde yüzü, %75’inde avuç içi ve ayak tabanlarını etkiledi. Bununla birlikte döküntü, oral mukozalar, genital bölge, kornea ve göz sümüksel zarında görülebiliyor.

Deri döküntüsü, düz tabanlı lezyonlar (maküller), yavaşça kabarık sert lezyonlar (papüller), berrak sıvı ile dolu lezyonlar (veziküller), sarımsı sıvı ile dolu lezyonlar (püstüller) ve kuruyup dökülen kabuklara gerçek evriliyor. Şiddetli hadiselerde lezyonlar, derinin büyük kısımları dökülene kadar birleşebiliyor. Maymun çiçeği virüsünün semptomları, ekseriyetle 2 ila 4 hafta mühletle görülebiliyor.

Maymun çiçeği virüsü ölümcül mü?

Hassas İçerik

Maymun çiçeği virüsünde hadise mevt oranı, genel popülasyonda %0 ile %11 ortasında yer alıyor. Virüsün ölümcüllüğü küçük çocuklarda artabiliyor. Ayrıyeten 40-50 yaşından küçük şahıslar, dünya çapında rutin çiçek aşısının sona ermesi nedeniyle maymun çiçeği hastalığına daha hassas olabilirler. Bu durum, şahısların yaşadıkları ülkeye bağlı değişken olabilir.

Maymun çiçeği virüsü için tedavi var mı?

Hassas İçerik

Maymun çiçeği için şu anda önerilen bir tedavi bulunmuyor. Öte yandan çiçek hastalığına karşı aşı ile aşılanmanın, maymun çiçeği hastalığını önlemede yaklaşık %85 oranında tesirli olduğu birkaç gözlemsel çalışmayla kanıtlandı. Hasebiyle çiçek hastalığı aşısı olan şahıslar, bu hastalığı daha hafif atlatabilir.

Lakin günümüzde birinci kuşak çiçek hastalığı aşıları artık halka yapılmıyor. 2019 yılında çiçek hastalığı ve maymun çiçeğinin önlenmesi için daha yeni bir vaksiniya bazlı aşı onaylandı. Bu aşı, şimdi kamuda yaygın olarak mevcut değil.

Maymun çiçeği virüsünden nasıl korunulur?

  • Virüsü barındırabilecek hayvanlarla temastan kaçının (Maymun çiçeğinin görüldüğü bölgelerde hasta ya da meyyit olan hayvanlar dahil)
  • Hasta bir hayvanla temas etmiş yatak örtüsü üzere rastgele bir gereçle ya da eşyayla temastan kaçının.
  • Enfekte hayvanlar ve beşerlerle temastan sonra güzel el hijyeni uygulayın. Ellerinizi sabun ve suyla yıkayın ya da alkol bazlı el dezenfektanı kullanın.

Kaynaklar: ABD Hastalık Denetim ve Korunma Merkezleri (CDC), Dünya Sıhhat Örgütü (WHO)